Dieta low FODMAP – przepisy, lista produktów i praktyczny poradnik

Spis treści

Dieta low FODMAP (z ang. low FODMAP diet) to sposób żywienia opracowany przez naukowców z Monash University w Australii, pierwotnie jako dieta stosowana w leczeniu zespołu jelita drażliwego (IBS) oraz innych dolegliwości trawiennych. Skrót FODMAP pochodzi od angielskich słów fermentable oligosaccharides disaccharides monosaccharides and polyols – czyli fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole. To grupy fodmap węglowodanów, które słabo wchłaniane w jelicie cienkim – fodmap przechodzą do jelita grubego, gdzie fermentują pod wpływem bakterie jelitowe i powodują dolegliwości: wzdęcia, bóle brzucha, ból brzucha, biegunkę lub zaparcia.

Komu pomaga dieta low FODMAP? Artykuł jest skierowany do osób z objawami jelita drażliwego ibs, nietolerancjami pokarmowymi i przerostem bakteryjnym jelita cienkiego (SIBO) oraz do dietetyków i opiekunów tych osób. Dieta low FODMAP jest jedną z najlepiej przebadanych interwencji dietetycznych przy objawów zespołu jelita – badania wskazują, że przynosi ulgę u ok. 70% pacjentów z IBS.

W tym artykule znajdziesz: co to jest dieta FODMAP, listę produktów dozwolonych i zabronionych, etapy diety, przykładowy jadłospis i 10 przepisów na śniadanie, obiad low FODMAP i kolację low FODMAP.

Dieta low FODMAP i dieta FODMAP – co to jest, jak działa low FODMAP diet, fodmap diet i jelita drażliwego IBS?

Założenia diety low fodmap opierają się na ograniczeniu produktów zawierających fermentujące węglowodany. The low fodmap diet in praktyce składa się z trzech etapy diety:

Etap 1 – eliminacja (4–8 tygodni): Dieta low fodmap składa się z produktów niskiej zawartości FODMAP – eliminujesz wszystkie produktów bogatych w fodmap i zastępujesz je dozwolonymi alternatywami. Nie jest to dieta permanentna – ma charakter diagnostyczny.

Etap 2 – reintrodukcja (6–10 tygodni): Systematyczne wprowadzanie pojedynczych produktów bogatych wraz z ich produktami pochodnymi z powrotem do diety w celu identyfikacji, które powodują dolegliwości u danej osoby. Zostały wcześniej zidentyfikowane grupy FODMAP są testowane jedna po drugiej.

Etap 3 – personalizacja diety: Personalizacja diety polega na budowaniu indywidualnej diety opartej na wynikach reintrodukcji. Personalizacja diety polega na tym, że po stosowania diety low fodmap w fazie eliminacji osoby w długim terminie spożywają wyłącznie te produkty, które zostały wcześniej zidentyfikowane jako dobrze tolerowane.

Aby stosować dietę low skutecznie i bezpiecznie, dieta stosowana prawidłowo nie jest restrykcyjna na zawsze – większości osób produkty bogate w FODMAP można stopniowo przywracać w ilościach indywidualnie tolerowanych.

Low FODMAP – lista produktów low FODMAP diet do stosowania

Co można jeść w diecie low FODMAP?

Produkty dozwolone – niskiej zawartości fodmap:

Zboża i produkty zbożowe:

  • ryż basmati, ryż biały i brązowy,
  • kasza jaglana, komosa ryżowa,
  • płatki owsiane (w umiarkowanych porcjach),
  • makaron bezglutenowy,
  • chleb bezglutenowy i bezmleczny.

Składniki diety low FODMAP obejmują ryż, owies, kaszę jaglaną, komosę ryżową oraz makaron bezglutenowy. Ziemniaki są naturalnie niskie w FODMAP i są dozwolone w diecie low FODMAP.

Warzywa:

  • marchew, cukinia, papryka, szpinak, ogórek,
  • bakłażan, ziemniaki, pomidory (w małych porcjach),
  • sałata, por (tylko zielona część), szczypiorek.

Owoce:

  • truskawki, maliny, borówki,
  • kiwi, winogrona, pomarańcze, mandarynki,
  • banan – dojrzały banan ma wyższą zawartość FODMAP, ale niedojrzały lub lekko zielony banan jest uznawany za produkt o niskiej zawartości FODMAP.
  • Pomidor jest uznawany za produkt low FODMAP, o ile jest spożywany w umiarkowanej ilości.

Białko:

  • mięso (kurczak, wołowina, indyk), ryby, jaja,
  • tofu twarde (płukane),
  • orzechy włoskie, orzechy nerkowca (max 10 sztuk/porcja),
  • pestki dyni, masło orzechowe (w małych ilościach).

Nabiał i alternatywy:

  • mleko migdałowe, mleko ryżowe, mleko kokosowe,
  • ser żółty dojrzały, ser feta, masło,
  • produkty mleczne niskiej zawartości laktozy,
  • jogurt bezlaktozowy (unikaj wysokich porcji).

Inne:

  • oleje roślinne, zioła świeże,
  • syrop klonowy (w małych ilościach),
  • herbata zielona i czarna, kawa (w umiarkowanych ilościach).

Czego unikać – produkty wysokiej zawartości FODMAP?

Owoce suszone: daktyle, figi, rodzynki, śliwki – owoce suszone są skoncentrowanym źródłem fruktozy i sorbitolu.

Warzywa i rośliny strączkowe: czosnek, cebula, szalotka, por (biała część), groch, fasola, ciecierzyca – nasionach roślin strączkowych i roślin strączkowych należy unikać w fazie eliminacji. Niektóre warzywa jak brokuły, kalafior i brukselka zawierają duże ilości fodmap w ziarnach zbóż i warzywach.

Produkty mleczne: mleko krowie, mleko i produkty mleczne z laktozą, jogurty naturalne z laktozą – w diecie low FODMAP zastępuje się je wersjami niskiej zawartości laktozy.

Zboża z glutenem: pszenica, żyto, codzienny chleb pszenny (nie ze względu na nietolerancją glutenu, lecz na zawartość fruktozy i frukto-oligosacharydów).

Słodycze: produktów zawierających syropu glukozowo-fruktozowy, substancje słodzące (sorbitol, mannitol, ksylitol) oraz high fodmap owoce (jabłka, gruszki, mango, czereśnie).

Przykładowy jadłospis low FODMAP na tydzień

Dieta fodmap – przykładowy jadłospis (schemat na 5 dni):

DzieńŚniadanieObiadKolacja
PonPłatki owsiane z bananem i borówkamiRyż basmati z kurczakiem i cukiniąOmlet z szpinakiem i serem feta
WtJajecznica z pomidorem na chlebie bezglutenowymMakaron bezglutenowy z pesto i kurczakiemSałatka z tuńczykiem i papryką
ŚrKomosa ryżowa z truskawkami i migdałamiRyż z łososiem i szpinakiemZupa marchewkowa z mleczkiem kokosowym
CzwKasza jaglana z borówkami i syropem klonowymKurczak pieczony z ziemniakami i marchewkąTosty bezglutenowe z masłem orzechowym
PtJajka sadzone z cukinią i paprykąZupa jarzynowa (marchew, ziemniaki, cukinia)Ryż z tofu i warzywami

Dieta low FODMAP przepisy – 10 pomysłów na każdy posiłek

Śniadanie low FODMAP

1. Owsianka na mleku migdałowym z borówkami Płatki owsiane (ok. 40 g) zalej mlekiem migdałowym, gotuj na małym ogniu. Dodaj borówki, odrobinę syropu klonowego i pestki dyni.

2. Jajecznica z papryką i szczypiorkiem 2 jajka, papryka czerwona, szczypiorek (tylko zielona część), sól, pieprz. Smaż na oliwie ok. 3 minuty. Podaj z chlebem bezglutenowym.

3. Kasza jaglana z owocami Ugotuj kaszę jaglana na mleku ryżowym. Podaj z truskawkami, kiwi i odrobiną syropu klonowego.

Obiad low FODMAP

4. Kurczak z ryżem basmati i cukinią Pierś z kurczaka pokrój w kostkę, podsmaż na oliwie z rozmarynem i tymiankiem. Dodaj pokrojoną cukinię, podaj z ryż basmati.

5. Łosoś pieczony ze szpinakiem Filet łososia (150 g) piecz 20 min w 180°C z cytryną i ziołami. Podaj ze świeżym szpinakiem i cytryną.

6. Makaron bezglutenowy z kurczakiem i pomidorami Makaron bezglutenowy ugotuj al dente. Podsmaż kurczaka z pomidorami (małą porcją), bazylią i oliwą.

7. Zupa marchewkowa z mleczkiem kokosowym Marchew, ziemniaki i imbir ugotuj w bulionie. Zmiksuj z mleczkiem kokosowym. Dopraw solą i pieprzem.

Kolacja low FODMAP

8. Kolacja low FODMAP – omlet ze szpinakiem 3 jajka, garść szpinaku, ser feta (mała ilość). Smaż na patelni bez pokrywki ok. 3–4 minuty.

9. Sałatka z tuńczykiem, papryką i oliwkami Tuńczyk w wodzie, papryka czerwona i żółta, oliwki, sałata lodowa, sok z cytryny, oliwa.

10. Ryż z tofu i warzywami Ryż biały z pokrojonym twardym tofu (płukanym), marchewką, papryką i sosem sojowym bezglutenowym.

Diecie low FODMAP – stosowania diety low fodmap, produkt low fodmap i małej zawartości fodmap – wskazówki

  • W przypadku owoców porcja ma kluczowe znaczenie – niektóre owoce są dozwolone w małych ilościach, a nasilać dolegliwości zaczynają dopiero przy większych porcjach.
  • Uczucie przelewania i dyskomfort po posiłku to często sygnał, że spożyto zbyt dużą ilość produktów bogatych w FODMAP naraz.
  • Fermentacja bakteryjna w jelicie grubym jest naturalnym procesem – dieta low FODMAP nie eliminuje jej całkowicie, lecz ją ogranicza do tolerowanego poziomu.
  • Aktywności fizycznej nie ograniczaj – regularny ruch wspiera motorykę jelit i zmniejsza objawy ibs. Każdy produkt low fodmap powinien być spożywany w zalecanej porcji – nawet produkty małej zawartości fodmap mogą powodować objawy przy spożyciu w dużych ilościach.
  • Unikaj substancje słodzące (sorbitol, mannitol, ksylitol) – są one high fodmap i powodują dolegliwości nawet w małych ilościach.

Podsumowanie – dieta low FODMAP

Dieta low fodmap to dieta o udowodnionej skuteczności przy IBS i innych dolegliwościach trawiennych, prowadzona w trzech etapach – eliminacja, reintrodukcja, personalizacja diety. Nie jest to dieta permanentna – jej celem jest identyfikacja indywidualnych wyzwalaczy. Dieta low FODMAP została opracowana w 2005 roku przez zespół naukowców z Katedry Gastroenterologii Uniwersytetu Monash w Melbourne. Według różnych szacunków, zespół jelita drażliwego (IBS) dotyka nawet 12% ludzi, co czyni go najczęściej występującym na świecie czynnościowym schorzeniem przewodu pokarmowego. W metaanalizie z lutego 2021 roku wykazano, że dieta o niskiej zawartości FODMAP jest skuteczniejsza w leczeniu objawów czynnościowych schorzeń przewodu pokarmowego w stosunku do diety zgodnej z zaleceniami NICE. Wprowadzenie diety low FODMAP powinno być skonsultowane z dietetykiem, aby uniknąć niedoborów składników odżywczych. Dieta low FODMAP nie jest zalecana dla osób bez problemów trawiennych. W diecie low FODMAP zaleca się picie wody oraz herbat ziołowych, takich jak mięta czy rumianek.

Dieta low fodmap składa się z produktów naturalnie pozbawionych lub o niskiej zawartości fermentujących węglowodanów – ryżu, kaszy jaglanej, komosy ryżowej, mięsa, ryb, jaj i większości warzyw.

Więcej o nietolerancjach pokarmowych u dzieci przeczytasz w artykule o alergii na BMK u niemowląt. Jeśli planujesz żywienie zbiorowe z uwzględnieniem diet eliminacyjnych, sprawdź artykuł o normach żywieniowych w przedszkolach.

Poznaj podobne tematy